Onderwijskwalificaties: wat zijn ze en welk niveau heb jij?

Een onderwijskwalificatie is een door de Vlaamse overheid erkend pakket aan kennis en vaardigheden dat je behaalt via het onderwijs, bevestigd met een diploma of getuigschrift. Elke onderwijskwalificatie krijgt een niveau van 1 tot 8 in de Vlaamse kwalificatiestructuur (VKS): van het basisonderwijs (niveau 1) tot een doctoraat (niveau 8). Zo ziet iedereen, van werkgevers tot buitenlandse universiteiten, in één oogopslag wat jouw diploma waard is.

Klinkt technisch? Valt mee. We leggen het uit zonder ambtenarentaal.

Wat is een onderwijskwalificatie precies?

Simpel gezegd: het is de officiële naam voor wat je "verdient" wanneer je een opleiding afmaakt. Je getuigschrift van het secundair, je graduaat, je bachelor of master: allemaal onderwijskwalificaties.

Elke onderwijskwalificatie is erkend door de Vlaamse overheid. De inhoud van je opleiding voldoet dus aan vaste eisen. Handig, want zo is een bachelor aan de ene hogeschool evenveel waard als aan de andere.

Het niveau van je kwalificatie bepaalt ook waar je naartoe kan: welke vervolgopleidingen je mag starten en voor welke jobs je in aanmerking komt. Binnen zo'n vervolgopleiding tel je daarna verder in studiepunten.

De 8 niveaus van de Vlaamse kwalificatiestructuur

De Vlaamse kwalificatiestructuur deelt alle kwalificaties in op 8 niveaus. Hoe hoger het niveau, hoe complexer de kennis en vaardigheden. Dit is de mapping voor onderwijskwalificaties:

• OK1 Getuigschrift basisonderwijs
• OK2 Getuigschrift tweede graad secundair onderwijs
• OK3 Diploma secundair onderwijs (arbeidsmarktfinaliteit - BSO)
• OK4 Diploma secundair onderwijs (doorstroom- of dubbele finaliteit - ASO of TSO/KSO)
• OK5 Graduaat (grotendeels de opvolger van hbo5)
• OK6 Professionele of academische bachelor
• OK7 Master
• OK8 Doctoraat

Twee dingen vallen op. Eén: het graduaat zit op niveau 5, netjes tussen het secundair en de bachelor. Twee: een professionele en academische bachelor zitten op hetzelfde niveau. Het verschil zit in de focus (praktijk versus theorie), niet in de waarde.

Let op bij niveau 3 en 4. Sinds de modernisering van de derde graad bestaat het oude studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad niet meer als eindpunt. Wie de arbeidsmarktfinaliteit afwerkt (BSO), behaalt nu een diploma secundair onderwijs op niveau 3. Wie de doorstroomfinaliteit (ASO) of de dubbele finaliteit (TSO/KSO) afwerkt, krijgt een diploma secundair onderwijs op niveau 4. Dat verschil telt: met een diploma OK3 kan je starten in een graduaat, maar nog niet in een bachelor. Een zevende jaar na OK3 levert je alsnog een diploma OK4 op.

De volledige structuur vind je op de site van de Vlaamse overheid, en alle erkende kwalificaties staan in de officiële kwalificatiedatabank.

De VKS is bovendien gekoppeld aan het Europees kwalificatiekader (EQF). Jouw niveau 6 in Vlaanderen is dus ook een niveau 6 in Spanje, Zweden of Duitsland. Solliciteren of verder studeren in het buitenland wordt zo een pak eenvoudiger.

Wat is het verschil tussen een onderwijskwalificatie en een beroepskwalificatie?

Naast onderwijskwalificaties bestaan er ook beroepskwalificaties. Het verschil in twee zinnen:

• Een onderwijskwalificatie behaal je via een school, hogeschool of universiteit en wordt bevestigd met een diploma of getuigschrift.
• Een beroepskwalificatie beschrijft wat je moet kennen en kunnen om een specifiek beroep uit te oefenen, zoals kapper, elektricien of zorgkundige. Die kan je ook buiten de schoolbanken behalen, bijvoorbeeld via een VDAB-opleiding of door je werkervaring officieel te laten erkennen (een EVC-traject).

Veel opleidingen combineren de twee: wie een richting in de arbeidsmarktfinaliteit (BSO) of de dubbele finaliteit (TSO/KSO) afwerkt, behaalt vaak een onderwijskwalificatie én een of meer beroepskwalificaties tegelijk. Twee vliegen in één klap.

Waarom zijn onderwijskwalificaties belangrijk voor jou?

• Bij je studiekeuze. Het niveau bepaalt je vervolgtraject. Met een diploma secundair op niveau 4 kan je starten in een graduaat of bachelor, en later doorgroeien naar een master. Met een diploma op niveau 3 begin je in een graduaat. Twijfel je nog over je richting? Doe de oriëntatietest. Of vergelijk eerst korte en lange opleidingen in het hoger onderwijs.
• Bij het solliciteren. Werkgevers vermelden in vacatures vaak een vereist diplomaniveau. Let op: de overheid gebruikt daarvoor een eigen schaal met letters. Niveau A is een master, niveau B een bachelor, niveau C een diploma secundair en niveau D vraagt geen diploma. Dat zijn dus niet de cijfers van de VKS. Ken je allebei de systemen, dan zie je meteen of een startersjob bij je diploma past.
• In het buitenland. Dankzij de koppeling met het EQF is je niveau meteen leesbaar in heel Europa. Automatische erkenning is het niet: voor toelating tot een opleiding of een gereglementeerd beroep blijft een erkenningsprocedure vaak nodig. Maar je vertrekpunt is wel meteen duidelijk.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een onderwijskwalificatie en een diploma?

Je diploma is het bewijsstuk, de onderwijskwalificatie is de erkende inhoud erachter: het pakket aan competenties dat je behaalde. In de praktijk gebruik je gewoon je diploma; de kwalificatie zit er automatisch aan vast.

Welk niveau is een bachelor in de Vlaamse kwalificatiestructuur?

Een bachelor zit op niveau 6, zowel de professionele als de academische variant. Een master zit op niveau 7, een graduaat op niveau 5.

Is een graduaat een volwaardige onderwijskwalificatie?

Ja. Een graduaat is een erkende onderwijskwalificatie op niveau 5 en grotendeels de opvolger van de vroegere hbo5-opleidingen. Je kan er nadien vaak mee doorstromen naar een verwante bachelor via een verkort traject.

Heb ik een diploma secundair op niveau 3 of op niveau 4?

Dat hangt af van je finaliteit. De arbeidsmarktfinaliteit (BSO) geeft een diploma secundair onderwijs op niveau 3, de doorstroomfinaliteit (ASO) en de dubbele finaliteit (TSO/KSO) geven er een op niveau 4. Het niveau staat op je diploma vermeld.

Wat betekent "kwalificatieniveau" in een vacature?

Het minimale diplomaniveau dat de werkgever vraagt. In VKS-cijfers: niveau 3 of 4 is een diploma secundair, niveau 5 een graduaat, niveau 6 een bachelor en niveau 7 een master. Bij de overheid staan er letters in plaats van cijfers: A is master, B is bachelor, C is diploma secundair en D vraagt geen diploma.

Telt mijn buitenlands diploma ook mee in Vlaanderen?

Ja, maar laat het erkennen via NARIC-Vlaanderen. Zij vergelijken je buitenlandse diploma met de Vlaamse kwalificatiestructuur en kennen het een officieel niveau toe.

Klaar om te kiezen wat bij jou past?

Of je nu mikt op een graduaat, bachelor of master: kies een opleiding die past bij hoe jij leert en wat je later wil doen. Ontdek alle opleidingen in onze studiekeuze-rubriek, of doe de oriëntatietest en krijg opleidingen op jouw maat. Nog helemaal aan het begin? Bekijk welke studierichting het beste bij jou past of plan je bezoek aan de infodagen en open lessen.