Fake news? Laat je niet vangen!
door Student.be
5 mins
Deel dit artikel
Met de smartphone bij de hand is informatie inwinnen over wat er in de wereld gebeurt iets wat je elke dag doet. Vandaag de dag is informatie continu en overvloedig aanwezig. Het probleem is echter dat er heel wat valse informatie de ronde doet op sociale netwerken. Het is dus belangrijk om enigszins afstand te nemen van de teksten, beelden en video's die voortdurend voor je ogen opduiken. Gelukkig volstaan slechts enkele eenvoudige reflexen, en die leggen we je graag uit.
Uit een recente studie van NewsGuard* blijkt dat TikTok-gebruikers zeer snel worden te maken krijgen met valse informatie over de oorlog in Oekraïne. Zo zou de Oekraïense president Zelensky een aanhanger zijn van de ultranationalistische partij van zijn land (het bewijs hiervoor is dat hij zou hebben geposeerd met een voetbalshirt met een nazi-kruis erop); Leo DiCaprio zou 10 miljoen dollar aan Oekraïne hebben geschonken; pro-Russische Oekraïense burgers zouden in het openbaar worden gemarteld, enz. Al deze informatie is vals. Dit is wat we desinformatie noemen, oftewel fake news.
Dergelijke praktijken zijn veel meer dan gewoon een grap of een parodie; ze vormen een gevaar voor de democratie en voor jou als burger. Overheidsinstanties nemen het probleem zeer ernstig, met inbegrip van de Europese Unie (EU), die van de bestrijding ervan een prioriteit heeft gemaakt. Een Europese wet die onlangs door de Europese Raad en het Parlement werd goedgekeurd, heeft als doel het internet veiliger te maken voor de Europese burgers en hen te beschermen tegen illegale inhoud. Zo zullen de grote platformen en zoekmachines aan strengere voorwaarden onderworpen worden; ze zullen elk jaar de risico's van illegale inhoud, effecten op burgerrechten, manipulatie, enz. moeten analyseren en inperken.
Links een foto van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky die de trui van het Oekraïense voetbalelftal vasthoudt, geplaatst op zijn Instagram-profiel in juni 2021. Rechts een fotomontage gedeeld door pro-Russische accounts aan het begin van de Russische inval in Oekraïne in februari van dit jaar.
Deze valse cover van Time Magazine waarin Poetin en Hitler worden vermengd, circuleerde op sociale netwerken aan het begin van de oorlog in Oekraïne dit jaar. Het ging echter om een montage, met de echte cover aan de rechterkant.
Wij stelden vier vragen aan Vincent Flibustier, een specialist in desinformatie en media-vorming, die al meer dan 11.000 leerlingen en studenten op scholen en universiteiten heeft opgeleid:
Wat is dat nu precies, “fake news”?
Het is vervalste informatie, d.w.z. opzettelijk verdraaid en verspreid om het publiek te misleiden, angst aan te jagen en de samenleving te verdelen.
Wat is het doel van fake news en waarom is het gevaarlijk?
Fake news wordt verspreid om economische redenen (bezoekers lokken op internet levert geld op), politieke redenen (om bijvoorbeeld verkiezingen te sturen) of ideologische redenen (om de publieke opinie te beïnvloeden en paniek te zaaien). Het grootste gevaar van fake news bestaat erin dat het de samenleving verdeelt en dat het gevaarlijk is voor de democratie, want "als we voortdurend ruzie maken, verliezen we de kans om op een gemeenschappelijke waarheid te bouwen", vat Vincent Filibustier samen.
Het probleem is dat fake news spannend en verrassend is en zich daarom zeer snel verspreidt, zonder enige controle op de echtheid ervan. Voor de desinformatiespecialist "wordt fake news niet alleen verspreid door samenzweerders en kwaadwillige organisaties; het wordt vaak gedeeld door iemand die gelooft dat het waar is en denkt dat hij zich voor het algemeen belang inzet. Dit is een veel voorkomende gewoonte geworden op sociale netwerken: sommige mensen delen een heleboel inhoud zonder het te controleren, want "er zit iets van waarheid tussen".”
Hoe kan je fake news herkennen?
Deze tips zullen je helpen de juiste reflexen aan te nemen en niet alles blindelings te geloven wat je op het internet of op sociale netwerken leest:
- Twijfel aan alles (maar verwerp niet alles): blijf kritisch, vraag je altijd af of wat je ziet of leest geloofwaardig is. Bijvoorbeeld: controleer de datum, voer de naam van de auteur in een zoekmachine in, pas op voor overdreven titels, vreemde URL's...
- Vertrouw op de traditionele media: het is in hun belang ernstig en professioneel te blijven en geen desinformatie te verspreiden.
- Als je een foto of video tegenkomt die er fake uitziet, controleer dan of deze al in een andere context is gepubliceerd of al is ontmaskerd als onecht. Gebruik hiervoor de zoekmachine voor omgekeerde afbeeldingen van Google Images of hulpmiddelen zoals Weverify of InVID die vervalsingen, bewerkingen en soundbites opsporen.
- Als een nieuwsbericht dubieus lijkt, controleer het dan door verschillende bronnen te raadplegen: Google, Twitter, enz. Veel media hebben ook controlecellen voor fact checking gelanceerd: Vlaamse platformen zoals Factcheck.vlaanderen en de rubriek Check van de VRT maken het makkelijk om de waarachtigheid van informatie te controleren aan de hand van trefwoorden, URL-links of afbeeldingen. In het Frans is er Faky (RTBF) en Decodex (Le Monde).
- Pas op voor cognitieve vooroordelen: deze onbewuste mechanismen worden in jouw hersenen in beweging gezet en maken het makkelijker om vast te houden aan ideeën die jouw overtuigingen bevestigen, zoals aan wat je bevalt of wat je geruststelt. Het is niet makkelijk, maar zoals Vincent Flibustier opmerkt, is het belangrijk om de moeite te doen om "tegen jezelf in te gaan en kritisch te blijven ten opzichte van jezelf".
- Als een mediafiguur onzin lijkt te verkondigen, ga dan na of zijn of haar community tussenbeide komt en hem of haar uitdaagt, bijvoorbeeld op Twitter, Instagram enz.
Hoe reageer je op iemand die valse informatie verspreidt?
We dragen allemaal de verantwoordelijkheid om in te grijpen en fake news kanalen te stoppen. Maar het is niet eenvoudig om te reageren op iemand die zich afzet tegen. "De beste reactie op desinformatie is vragen stellen, twijfels oproepen. Alles afwijzen helpt niet, omdat de persoon dan zal blokkeren. Het beste is om in dialoog te treden, om zaadjes te zaaien. In het algemeen zullen zijn of haar argumenten zichzelf vrij snel vernietigen," besluit Vincent Flibustier.
--------------------
Enkele nuttige links
Er bestaan veel initiatieven om ons te helpen bij de detectie van desinformatie, zoals die van de EU bijvoorbeeld. Jezelf bewuster maken, opleidingen volgen of een beroep doen op online tools kan je helpen de zaken duidelijker te zien.
- FakeOFF: het dwarsbomen van manipulatie is leuk!
Deze app herbergt een quiz odie test of je gemanipuleerde berichten te slim af kunt zijn. Ook is er een detectivespel waarin je artikels analyseert op aanwijzingen die aantonen dat ze fake zijn. Je kan de FakeOFF app hier downloaden: Android of AppStore
Lees ook: Waar studeren in Brussel? De beste bibliotheken voor jouw blokperiode!
- EUvsDisinfo: vermijd de valkuilen van het “nieuws”
Deze website, bijzonder nuttig in de huidige context van de oorlog in Oekraïne, ontleedt complottheorieën die de ronde doen in EU-landen. EUvsDisinfo werd ontwikkeld voor de Europese Commissie; de opdracht van de site is om berichten te analyseren van media die pro-Kremlin propaganda verspreiden, en de publieke opinie bewust te maken over het gevaar van desinformatie in het algemeen.
- Strijden tegen desinformatie:
Ook op de website van de Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in België kan je bijlezen over hoe de Europese Unie optreedt tegen desinformatie.
--------------------
Bronnen:
- * https://www.newsguardtech.com/misinformation-monitor/march-2022/
- https://europa.eu/youth/get-involved/%23euyouth4peace/dont-be-duped-disinformation-heres-how_en
- https://eeas.europa.eu/topics/countering-disinformation_en?page=1
- https://euvsdisinfo.eu/
- https://digital-strategy.ec.europa.eu/fr/policies/digital-services-act-package
- https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/online-disinformation
--------------------
De tekst die volgt bevat de antwoorden op een sensibilisering email tegen Fake News. Bedankt om hier geen rekening mee te houden wanneer u het artikel leest.
Ben jij ook in deze Fake News getrapt?
Dacht je dat de volgende artikelen echt of fake waren?
Bereken je score!
- Artikel 1 : Poetin licht inval in Oekraïne toe aan tafel vol stewardessen : Echte info !
- Artikel 2 : Zombie uitbraak na corona in China : Fake News !
- Artikel 3 : Meer dan duizend gevallen van de apenpokken in vroeger niet getroffen landen : Echte info !
- Artikel 4 : Koning Filip heeft op maandag 16 mei 2022 een ontmoeting gehad met president Emmanuel Macron met het oog op de omvorming van België tot een republiek onder de wijze raad van Emmanuel Macron: Fake News !
- Artikel 5 : Een kind achtergelaten door zijn ouders na een mislukte auditie bij The Voice België : Fake News !
- Artikel 6 : Chelsea wil Lukaku laten gaan, bal in kamp van Inter : Echte info !
En, wat was jouw score?
Lees (of herlees) gerust het bovenstaande artikel voor meer informatie!
Lees andere artikelen per onderwerp👇
Wat vond je van deze post?
